| رسم و رسوم بزرگترين نمايشگاه كتاب دنيا |
| سه شنبه ۲۲ ارديبهشت ۱۳۸۸ ساعت ۱۵:۵۷ |
اين روزها شاهد برپايي بيست و دومين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران هستيم. نمايشگاهي كه همه ساله در زمان برگزارياش اكثر رخدادهاي فرهنگي و حتي غيرفرهنگي كشور را معطوف به خود ميكند. در طول ايام برگزاري نمايشگاه، كارشناسان مختلف اين حوزه با حضور در نمايشگاه و بازديد از آن نظرات مختلفي را ابراز ميكنند و گاهي نيز اين نمايشگاه را با ديگر رخدادهاي مشابه در كشورهاي مختلف مقايسه ميكنند. بر همين اساس، بيمناسبت نديديم تا گزارشي مبسوط از بزرگترين و معتبرترين نمايشگاه كتاب جهان-فرانكفورت- داشته باشيم تا معيار مناسبتري براي تعيين كيفيت برگزاري نمايشگاه كتاب در اختيار علاقهمندان قرار گيرد.
كسي جز نشريه آلماني لورسن بلات فكرش را نميكرد نمايشگاهي كه در سال 1949 توسط 200 شركتكننده آلماني، ارائه8هزارعنوان و بازديد تنها 14 هزار نفر افتتاح شد، روزي به بزرگترين نمايشگاه كتاب در جهان تبديل شود.
نشريه آلماني در همان سالهاي آغازين فعاليت اين نمايشگاه، چنين رخدادي را نقطه عطفي در كتاب آلمان دانست و چنين نوشت: نمايشگاه فرانكفورت مقدمهاي براي آغاز مرحله جديدي در تجارت كتاب آلمان است.
اگر بخواهيم به تاريخچه برگزاري اين نمايشگاه بپردازيم آمار دقيقي در دست نيست و كسي دقيقا نميداند از چه زمان نمايشگاه فرانكفورت به صورت رسمي آغاز به كار كرد. منابع تاريخي حكايت از تبادل دستنوشتهها و فروش آن در قرن 11 در اين بازار دارد. بازار فرانكفورت، بازاري براي معاملات تجاري كالاهاي مختلف از جمله كتاب بود و فروش كتاب نيز در اين بازار و در كنار خريد و فروش ديگر اجناس انجام ميشد.
شرايط جانبي اين بازار براي عرضهكنندگان كتاب بسيار دشوار بود. چاپخانهها و ناشراني از كشورهاي هلند، فرانسه، انگليس و سوئيس محصولات خود را در بشكههايي كه آب از آن نميتوانست نفوذ كند قرار ميدادند و از طريق رودخانه به فرانكفورت ارسال ميكردند يا كالسكههايي انتخاب كرده و با گذر از جادههاي نيمهكاره خود را با شرايط دشوار به اين شهر ميرساندند.
براي عموم مردم آن زمان كتاب بسيار گران بود، به طور مثال با همان ميزان پول يا كالايي كه براي خريد كتاب مقدس لازم بود، آنها ميتوانستند خرج چندين ماه خانواده را تامين كنند. به همين دليل بود كه اوايل قرن 16، فرانكفورت به محلي براي جلسات روشنفكران زبده تبديل شد. دانشمندان، دانشجويان و روحانيون كنار رودخانه اصلي اين شهر جمع ميشدند تا هم ناشراني را براي كارهاي خود پيدا كنند و هم از ميزان رشد علم و دانش در منطقه آنها مطلع شوند.
از همينرو، راه باريكي كه به داخل شهر فرانكفورت منتهي ميشد را كوچه كتاب ميناميدند. در آن زمان در اين بازار كتابهاي افراد فاسد العقيده نيز وجود داشت، ولي از قرن 17 دولت آلمان با تشكيل كميتهاي اقدام به جمعآوري اين كتابها كرد. تمامي اين جريانها تا پيش از به راه افتادن جنگ جهاني دوم بود و جنگ باعث كمرنگ شدن اهميت اين بازار شد.
دوره دوم فعاليت اين بازار كه از 18 سپتامبر سال 1949 يعني 4 سال پس از اتمام جنگ جهاني دوم آغاز شد، تا 23 سپتامبر ادامه داشت و اين آغاز برپايي نمايشگاه 5 روزه در فرانكفورت بود.
فروش كتاب ممنوع!
نمايشگاه سالانه كتاب فرانكفورت با مساحت 172 هزار مترمربع پل ارتباطي فرهنگي كتابفروشان، ناشران، محققان، نويسندگان، كتابداران، خبرنگاران و كتابخوانان سراسر دنياست. 3 روز اول اين نمايشگاه متعلق به اهالي نشر و 2 روز پاياني مخصوص بازديد عموم است.
طبق آمارهاي منتشر شده از مجموع 299 هزار و 112 نفري كه در سال 2008 از نمايشگاه بازديد كردند، بيش از 158 هزار نفر ناشران و 141 هزار نفر از عموم مردم حضور داشتند كه اين ميزان رشد6/5درصدي بازديدكنندگان را نسبت به سال 2007 ميرساند.
1/61 درصد از شركتكنندگان در اين نمايشگاه كه 75 درصد از كشور آلمان و 25 درصد از ديگر كشورها بودند، عمدهترين دليل خود را براي حضور در اين نمايشگاه ملاقات رقباي تجاري خود عنوان ميكنند. يكي از ناشران حاضر كه از حضور خود در اين نمايشگاه بسيار خوشحال است، ميگويد: نميشود اين را براي كساني كه تا به حال اينجا نبودهاند توصيف كرد.
شايد براي بيشتر ما كه كتابخانهمان را با كتابهاي خريداري شده از نمايشگاه كتاب پر ميكنيم عجيب باشد؛ اما در نمايشگاه كتاب فرانكفورت فروش كتاب صورت نميگيرد و بخش اعظم فعاليتها در اين نمايشگاه و نه فروشگاه به تجارت و داد و ستد در بخش حقوق و امتيازات در صنايع نشر جهان پرداخته ميشود.
در واقع رويكرد اين نمايشگاه با آنچه ما تا به حال از نمايشگاه كتاب در ايران ديدهايم متفاوت است و زمينه فعاليت اين نمايشگاه عمدتا اقتصادي و تجاري است.
طول تمام ديوارهاي غرفهها در كنارهم به بيش از 17 كيلومتر ميرسد. سالنها با 18 هزار متركابل سيمي و 13 هزار لامپ چراغاني شدهاند
در اين نمايشگاه علاوه بر عرضه كتاب، برگزاري ميزگردها و سمينارها ، مراسم كتابخواني، برنامههاي موسيقي، تئاتر، نمايش فيلم و اهداي جوايز نيز برگزار ميشود. به عنوان مثال «جايزه كتاب آلمان» و همچنين «جايزه كودكستان» از جمله جوايزي هستند كه در نمايشگاه بينالمللي فرانكفورت اهدا ميشود.
گفتني است، مكانهايي براي خبرنگاران تدارك ديده شده است تا مصاحبههايي با ناشران و نويسندگان داشته باشند. سال گذشته110 هزار خبرنگار از 63 كشور مختلف در اين نمايشگاه حضور داشتند.
روشنايي با 13 هزار لامپ
قيمت غرفههاي اين نمايشگاه كه در بدترين حالت خود و طي 5 روز تجربه معاملات 600 ميليون يورويي را دارد، بايد قابل توجه باشد. به طوري كه براي تامين غرفه مربع شكلي با ابعاد 4 مترمربع بيش از 3 هزار دلار بايد هزينه كرد. اين در حالي است كه غرفههاي مستطيلي با مساحت 8 مترمربع قيمتي افزون بر 6 هزار دلار دارند.
جالب است بدانيد اگر تمام ديوارهاي غرفهها را كنار هم قرار دهند، طولش به بيش از 17 كيلومتر ميرسد. سالنهايي كه 18 هزار متر كابل سيمي در آن استفاده شده با 13 هزار لامپ چراغاني شدهاند.
ناشران نگران شغل
نمايشگاه فرانكفورت تنها منحصر به عرضه كتاب نيست، بلكه علاوه بر كتاب، رسانههاي ديجيتال و كتابهاي صوتي و الكترونيكي نيز حضور پررنگي دارند.
به طوري كه در كنار 42 درصد از كتابهاي سنتي، 30 درصد محصولات در نمايشگاه سال گذشته به رسانههاي ديجيتالي اختصاص داشت و پيشبيني ميشود اين ميزان رو به افزايش بگذارد.
به سبب اهميت اين موضوع در نمايشگاه سال گذشته ميزگردهايي در ارتباط با كاركردهاي نشر ديجيتال، كپيرايت و كتاب الكترونيكي برگزار شد.
در حالي كه 60 درصد شركتكنندگان در اين نمايشگاه هنوز از كتاب الكترونيكي استفاده نميكنند، كارشناسان پيشبيني ميكنند از سال 2018 كتابهاي الكترونيكي از كتابهاي سنتي پيشي بگيرند و اين موضوع ناشران را نگران كرده است.
14 درصد آنها كه در اين نمايشگاه حضور داشتند، معتقدند شغل آنها در خطر نابودي قرار دارد، اما 70 درصد ديگر آمادگي مقابله با اين موضوع كه براي آنها به چالش روز تبديل شده است را دارند و ميگويند به تمامي تجهيزات ديجيتال مجهزند.
همه اينها در حالي است كه هنوز تكليف كپيرايت در اين شبكه مجازي نامشخص است.
پائولو كوئيلو، نويسنده برزيلي در اين باره ميگويد: هيچ وقت رابطه نويسنده و خواننده تا اين حد نزديك نبوده است. وي كه هر ماه يكي از آثارش را به صورت كامل در اينترنت انتشار ميدهد برخلاف ناشران كه اين محيط مجازي را دشمن خود ميدانند معتقد است فقدان درك محيط وب در صنعت وجود دارد، اتفاقا اين رسانه راههاي پيشرفت را براي ناشران ميگشايد و فرصتي براي عرضه بهتر توليدات نويسندگان در جهان فراهم ميآورد. كافي است خود را با اين محيط وفق دهيم.
آمريكا با 51 درصد پيشتاز صنعت ديجيتالي در رسانههاست. ژاپن با 15 درصد و اروپا با 11 درصد در ردههاي بعدي قرار دارند.
ميهماناني كه ويژه ميشوند
امروزه نمايشگاه كتاب فرانكفورت نهتنها بزرگترين نمايشگاه كتاب و رسانه در جهان است و به عنوان مهمترين مركز بازرگاني كتاب براي كتابهاي بينالمللي و صنعت رسانه شناخته ميشود، بلكه محلي براي مذاكرات و گفتمانهاي فرهنگي و سياسي و معرفي فرهنگ نيز هست. به طوري كه از سال 1976 اين نمايشگاه هر سال يك ميهمان ويژه از يك كشور يا منطقه خاص دارد.
كشورها از اين صنعت بهره ميبرند و محصولات ادبي، فرهنگي و هنري خود را در اين نمايشگاه به جهانيان معرفي ميكنند. ميهمان ويژه سال 2009 چين و سال 2010 كشور آرژانتين خواهد بود.
جامعه
